هفته نامه کاوان نشریه استان هرمزگان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
بسم الله الرحمن الرحیم
الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ و عَجّل فَرَجَهم
جلسه چهارم
موضوع سلسه مباحث در امتداد ولایت از منظر قرآن
آیه ۲۵۷ سورهٔ بقره را میتوان مبنای بحث ولایت در قرآن کریم دانست.
فراز اول این آیه «اللَّهُ وَلِی الَّذینَ آمَنُوا» میباشد که در بیان منحصر بودن ولایت برای خداوند است.
او سرپرست و ولیِّ مردم است و در ولایت شریکی ندارد و یکتا است. درنتیجه در مورد قوانین، باید شریعت او ملاک باشد و در مورد ولایت و سرپرستی مردم، باید کسی که او تعیین میکند سرپرست مردم باشد
خداوند بعد از حجه الوداع به پیامبر فرمود: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ(۶۷ / مائده)
اى پیامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است کاملا (به مردم) تبلیغ کن و اگر نکنى، رسالت او را انجام نداده اى و خداوند تو را از مردم نگاه مى دارد، و خداوند جمعیت کافران (لجوج) را هدایت نمى کند
امام صادق (ع) در بحارالانوار در کتاب توحید می فرماید
إِنَّ أَفْضَلَ اَلْفَرَائِضِ وَ أَوْجَبَهَا عَلَی اَلْإِنْسَانِ مَعْرِفَهُ اَلرَّبِّ وَ اَلْإِقْرَارُ لَهُ بِالْعُبُودِیَّهِ، وَ بَعْدَهُ مَعْرِفَهُ اَلرَّسُولِ وَ اَلشَّهَادَهُ لَهُ بِالنُّبُوَّهِ، وَ بَعْدَهَا مَعْرِفَهُ اَلْإِمَامِ اَلَّذِی یَأْتَمُّ بِهِ، وَ یَعْلَمُ أَنَّ اَلْإِمَامَ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ
بافضیلتترین واجبات و واجبترین فرایض بر انسان معرفت پروردگار و اقرار در مقابل او بر عبودیّت خویشتن است. پس از معرفت پروردگار، معرفت رسول اوست و گواهی بر نبوّت او و پس از معرفت رسول خدا، معرفت امام است است با نعت و صفت و نامش، که باید به او اقتدا کرد و بداند که امام پس از رسول خدا صلّی الله علیه وآله، علیّ بن أبیطالب علیه السّلام است
الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینا (۳/مائده)
امروز، دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین شما پذیرفتم
با بیان آیات فوق مسیر معرفی ولایت الله را که توسط پیامبر(ص) تبیین و تفاسیر عامه و فریقین و محدثین صدر اسلام آن را نقل کرده اند مورد اشاره است این است که ولی را خدا مشخص کرده و پیامبر(ص) ولی بعد از خود را معرفی می کند تا شریعت که اسلام مورد رضایت ولی الله است خالی نماند.
در ادامه بحث در امتداد ولایت از منظر قرآن همانطور که گفته شد در بینش الهى، همه مردم، بندگان خدا هستند و تمامى هستى آنان وابسته به اوست. همین طور که اراده او در نظام تکوین، نافذ است، ارادهاش در نظام تشریع نیز لازم الاطاعه خواهد بود. گرچه انسانها، همگى، آزاد، آفریده شده و هیچ کدام بر دیگرى، ولایت و سلطهاى ندارند، امّا خداوند که بر همگان سلطه دارد، مىتواند بنابر مصالح انسانها، برخى را بر بعضى دیگر ولایت بخشد و بعضى از مردم، به اذن خداوند، داراى حقِّ امر و نهى باشند و در نتیجه، دیگران موظَّف به اطاعت از آنان شوند.
« مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّه ــ کسى که از پیامبر اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده است. » (النساء/۸۰)
پیامبران که مبلغان پیام الهىاند، دارى چنین حقّى هستند. به جانشینان ایشان نیز چنین حقّى واگذار شده است و هر کسى که مستقیم یا غیرمستقیم، داراى حقِّ امر و نهى از جانب خداوند باشد، اطاعتش بر دیگران واجب خواهد بود؛ چرا که، اطاعت از ایشان، در حقیقت، اطاعت از اوامر الهى است.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ
ای اهل ایمان، فرمان خدا و رسول و فرمانداران (از طرف خدا و رسول) که از خود شما هستند اطاعت کنید،
حکومت عهد الهی است، که به ظالمان نمی رسد ، چنان که خداوند به ابراهیم (ع) فرمود: «لایَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ» که در مقابل ، به گفته برخی از محققین «مراد از اولوا الامر ائمۀ اثنی عشر می باشند که اطاعتشان به طور مطلق بر همه کس واجب است وتفسیر اولوا الامر در آیهأَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ به غیر ایشان هرکس باشد و حتّی فقها، تفسیر به رأی است»
امام خمینی اولی الامر را در غیاب امام زمان (عج) فقهای جامع شرایط می داند. (لطف الله صافی، پیرامون معرفت امام (تهران، 1361)، ص 59.)
علامه طباطبائی نیز در تفسیر المیزان تصریح دارد که این آیه بر وجوب اطاعت اولی الامر دلالت دارد بدون آن که مقیّد یا مشروط باشد؛ یعنی اطاعت از صاحبان امر در صورتی که متهم به فسق و خطا نباشد واجب است اگر چه معصوم نباشند( سید محمد حسین طباطبائی، تفسیر المیزان، ص 567)
حاکم در نظام اسلامی چه ویژگی های دارد .
در نظام اسلامى که حاکم، از سوى خداوند منصوب شده یا شرایطى خاص براى او معیّن گردیده و مردم موظَّف شدهاند که آنان را به عنوان حاکم انتخاب کنند، اطاعتش بر همگان واجب است، به گونه اى که تخلُّف از اوامر او، علاوه بر مفاسد دنیوى، داراى مجازات اخروى هم خواهد بود. البته این دلیل، اختصاصاً، اطاعت از حاکم در جامعه اسلامى را اثبات مىکند و براى لزوم اطاعت از هر حاکمى در هر جامعهاى، کاربرد ندارد.
ادامه دارد…
